Naslovna Društvo JEDAN OD NAJVAŽNIJIH DATUMA U SRPSKOJ ISTORIJI – 27. MART 1941. GODINE

JEDAN OD NAJVAŽNIJIH DATUMA U SRPSKOJ ISTORIJI – 27. MART 1941. GODINE

0
Demonstracije 27 marta 1941.g. u Beogradu, foto: Wikipedia
Ad

Vojni puč 27. marta 1941. je izvela zaverenička grupa prozapadno orijentisanih oficira Jugoslovenske vojske na čelu sa generalom Vojnog Vazduhoplovstva Borivojem Mirkovićem zbacivši s vlasti tročlano kraljevsko namesništvo, kneza Pavla Karađorđevića, dr Radenka Stankovića, dr Ivu Perovića i vladu Cvetković-Maček, koja je dva dana ranije, 25. marta 1941. potpisala protokol u Beču o pristupanju Kraljevine Jugoslavije Trojnom paktu.

Demonstracije 27 marta 1941.g. u Beogradu, foto: Wikipedia

Učesnici su bili podstaknuti na puč od pojedinih domaćih antinemačkih opozicionih krugova, kao i na vojna i politička obećanja Velike Britanije, koja se tada nalazila u ratu sa Nemačkom. Srpska pravoslavna crkva je imala posebno zapaženu ulogu u prevratu kada, zajedno sa nekim srpskim političkim organizacijama (Sokoli, Narodna odbrana, Četnici itd.), učestvuje u pripremanju i realizaciji vojnog puča. Zbog jakih veza između Anglikanske i Srpske pravoslavne crkve, britanska vlada je mogla uticati na stav SPC i patrijarha Gavrila Dožića da istupi na strani “slobodnog sveta”. Podsticaj zaverenicima za puč je dat i od strane Moskve koja je time želela da odloži nemački napad na SSSR, koji se uveliko pripremao. Komunisti su takođe demonstrirali sa ostalim građanima toga dana.

Knez Pavle Karađorđević, foto: Wikipedia

27. marta 1941. na beogradske ulice su izašle hiljade demonstranata uzvikujući i noseći parole “Bolje rat nego pakt”, “Bolje grob nego rob”. Zaverenici su predali vlast maloletnom kralju Petru II Karađorđeviću i osnovali Vladu na čijem čelu se našao jedan od njih, komandant Vojnog Vazduhoplovstva general Dušan Simović, a za potpredsednika vlade akademik Slobodan Jovanović.

Major Kraljeve garde Živan Knežević hapsi predsednika vlade Dragišu Cvetkovića tokom Vojnog puča 27. marta 1941. u Beogradu, foto: Wikipedia

Istupanje Jugoslavije iz Trojnog pakta je izazvalo odlaganje planiranog nemačkog napada na SSSR za 38 dana, sa 15. maja na 22. jun 1941. godine. Nemci su već bili započeli prebacivanje oklopnih divizija ka Rusiji, ali čim su saznali za “srpski prevrat”, taj pokret je obustavljen.

Datum se smatra jednim od najvažnijih u srpskoj i jugoslovenskoj istoriji 20. veka i slavi se kao početak suprotstavljanja fašizmu u Drugom svetskom ratu.

KOLIKO LJUDI JE UČESTVOVALO U DEMONSTRACIJAMA 27. MARTA 1941.

Aleksandar Gubaš i Arhiv javnih skupova, povodom godišnjice antifašističkih demonstracija 27. marta 1941. godine, su uradili procenu o broju učesnika tog istorijskog događaja.

Uoči 83. godišnjice velikog protesta održanog 27. marta 1941. godine, kada je stanovništvo tadašnje Kraljevine Jugoslavije odbilo pristupanje Trojnom paktu izlaskom na ulice mnogih gradova, Arhiv javnih skupova pokušao je da uradi procenu mogućeg broja ljudi koji je učestvovao u tim demonstracijama u Beogradu.

Problem sa ovakvom vrstom istorijske procene je neposedovanje odgovarajuće vizuelne dokumentacije događaja – fotografija koje prikazuju celokupnu masu demonstranata u momentu najveće brojnosti. Iako postoje mnoge fotografije ovog događaja, one prikazuju samo parcijalnu situaciju na određenim punktovima.

Drugi problem sa procenom ovako dinamičnih, stihijskih događaja bez jasnog scenarija jeste u tome što su trajali satima i veoma je teško proceniti koliko je ljudi ukupno učestvovalo u njima tokom celog trajanja.

Zato je kao polazna pretpostavka u ovoj proceni uzeto poređenje sa događajem u savremenoj istoriji koji je bio slične magnitude, dinamike i prevratničke prirode, a za koji postoji dovoljno vizuelne dokumentacije i još živa sećanja učesnika da se može steći jasnija slika o brojnosti. Kao prirodan izbor događaja za poređenje, nameće se 5. oktobar 2000. godine.

Tog dana je na vrhuncu događaja ispred Skupštine bilo oko 80.000 ljudi. No budući da je događaj trajao čitavog dana do kasno uveče, ulicama Beograda za to vreme je procirkulisao veći broj ljudi nego što je bio prisutan u momentu kulminacije. Veoma je teško proceniti koliki je bio taj broj, pa je potrebno dati neki širi raspon, i zato se Arhiv javnih skupova drži širokog okvira od 80 do 120 hiljada ljudi, kao svoje procene broja učesnika petooktobarskog prevrata.

Ako imamo na umu da je Beograd uoči Drugog svetskog rata imao oko četiri puta manje stanovnika nego na smeni milenijuma, možemo pretpostaviti da je 27. marta 1941. na njegovim ulicama bilo i oko četiri puta manje demonstranata. Ipak, ovu pretpostavku možda treba uzeti sa određenom rezervom, jer postoje indicije da su u prvoj polovini prošlog veka ljudi bili u određenoj meri spremniji da izađu na ulicu radi izražavanja svojih političkih stavova nego danas.

Sa druge strane, treba imati na umu i to da su 5. oktobra mnogi učesnici prevrata organizovano dovoženi u Beograd iz drugih delova Srbije, što 27. marta nije bio slučaj, pa ova okolnost može da neutrališe eventualne efekte prethodne pretpostavke. Tako se opet vraćamo polaznoj pretpostavci o linearnom smanjenju broja učesnika za oko četiri puta u odnosu na 5. oktobar 2000.

Imajući sve to na umu, Arhiv javnih skupova procenjuje da se broj demonstranata 27. marta 1941. na ulicama Beograda, imajući na umu tadašnji broj stanovnika, najverovatnije kretao u rasponu između 20 i 30 hiljada.

0
0
Prethodni tekstODRŽANA GRADSKA SMOTRA RECITATORA

POSTAVI ODGOVOR

Molimo unesite svoj komentar!
Ovde unesite svoje ime